Kripto paralar ülkemizin gündemini belirleyen ana manşetlerden birisi olmayı başarmış durumda. Belli başlı kripto paralarda yaşanan iniş ve çıkışlar, dünya çapında piyasaya adım atan yeni kripto paralar, Elon Musk tweetleri ve devlet yetkililerin yorumları çok hızlı şekilde Türk kripto yatırımcıları tarafından değerlendirme altına alınıyor. Kripto paralara olan bu yüksek seviyedeki ilgi kendini istatistiksel olarak da göstermeyi başarıyor. WEF, yani Dünya Ekonomik Forumu’nun yaptığı bir araştırmaya göre Türkiye dünya çapında en çok kripto para kullanan dördüncü ülke olurken Avrupa çapında birinci sırada görünüyor.

Kripto paranın ülkemizde bu kadar ilgi görmesinin ardından yatan birkaç neden bulunuyor. Bu nedenlerin başında kripto paraların teknoloji bazlı bir yatırım aracı olması ve bu yüzden genç nüfusun oldukça ilgi göstermesi bulunuyor. Teknolojik bir yatırım aracı olan kripto paraların alım satım ve saklama bakımından oldukça kolaylık sağlaması ikinci neden olarak görülüyor.

Gelelim asıl meselemize; Türkiye’de kripto para vergilendirmesi. Kripto para kullanımı bu kadar arttıktan ve en çok konuşulan meselelerden birisi olduktan sonra normal olarak yatırımcılar, acaba devlet herhangi bir sanal para vergilendirme yöntemine başvuracak mı diye merak etmeye başladı. Yazımızda kripto para vergilendirmesi konusunda merak edilen soruları cevaplandırmaya çalışacağız.

Türkiye’de vergilerden hangi kurum sorumlu?

Türkiye’deki vergilendirmeden sorumlu kurum Gelir İdaresi Başkanlığıdır. Herhangi bir vergilendirmeden bu kurum sorumludur. Bu yüzden, konu kripto paraların vergilendirmesi olunca yatırımcıların dikkatini vermesi gereken kurum yine Gelir İdaresi Başkanlığıdır. Peki Gelir İdaresi Başkanlığı kripto vergilendirme konusunda nasıl bir tutum sergiliyor? Bu sorunun henüz kesin bir cevabı yok. Durumu daha iyi anlatabilmemiz için belli başlı konular hakkında sizi bilgilendirmemiz gerekiyor.

Bilmeniz gereken en önemli detay, kripto paraların henüz yasalarımızda kendine bir yer bulamamış olması. Peki bu ne demek oluyor? Bu, kripto paraların yasalarda bir tanıma sahip olmadığı anlamına geliyor. 2009 senesinde ortaya çıkmış ve günümüze kadar sürekli ilginin arttığı kripto paraları özel kılan ana şeyin herhangi bir merkezi otorite tarafından sınırlandırılamama olduğunu biliyorsunuzdur. Merkezi olmayan bu işleyiş mekanizmasına sahip olduğundan ve herhangi bir kurum tarafından denetlenmediğinden, ülkemizde herhangi bir kripto para tanımı hukuk sistemine dahil edilmemiş durumda.

Ülkemizde ilk olarak 2013-2014 senesi civarlarında bitcoin vergilendirme konusu konuşulmaya başlandı. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, kripto paraların elektronik para olmadıklarını ve bu sebepten gözetim ve denetimden kurum olarak sorumlu olamayacaklarını belirtmişti. Bu açıklamadan birkaç sene sonra Sermaye Piyasası Kurulu bir açıklama yaparak, dijital para birimleri konusunda Türkiye’de herhangi bir tanımlama olmadığına dikkat çekerek tüm yatırımcıları uyarmıştı. Eylül 2020’de, yani geçen sene, Resmi gazetede yeni bir ekonomi programı yayımlandı. Yayımlanan bu ekonomi programında, kripto varlıkların alım satım ve devir işlemlerinde vergi düzenlemesi yapılacağı açıklanmıştı. Birkaç ay önce, 12 Mart 2021 tarihinde kamuoyuna bildirilen “Ekonomik Reform Paketi” ve çok kısa süre önce açıklanan “Ekonomi Reformları Eylem Planı”nda Merkez Bankası’na dijital paranın gerekli altyapısıın oluşturulması için talimat verildi. Bu gerekli çalışmaların tamamlanma tarihi 31.12.2021 olarak bildirildi.

Peki bütün bunlar ne anlama geliyor? Kısaca cevaplamamız gerekirse; her türlü vergiden sorumlu olan Gelir İdaresi Başkanlığı ve para işlemlerinden sorumlu Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, kripto vergilendirmesi konusunda, kripto paranın herhangi bir hukuki tanımlaması olmadığından dolayı dijital para vergilendirmesi konusunda yetkili merci olamıyor.

Türkiye’de yatırımcılar kripto vergisi ödemek zorunda mı?

Bu sorunun cevabı, “hayır” ama şimdilik…

Kripto para vergilendirme konusunun ülkemizde tarihi olarak nasıl ilerlediği konusunda sizi az da olsa bilgilendirdiğimizi düşünüyoruz. Yazımızı buraya kadar okuduysanız, Türkiye’de neden herhangi bir kripto para vergisi ödemenize gerek olmadığını anlamaşsınızdır. Ancak sorunun cevabında bulunan “şimdilik” kısmını unutmamakta fayda var. Belirttğimiz gibi, 2021 senesinin sonunda bu durum çok büyük ihtimalle değişecek. Peki bizi nasıl bir değişiklik bekliyor?

Türkiye’de olası kripto vergilendirme değişiklikleri

Peki 2021 senesi sonu için planlanan altyapı tamamlandığında kripto vergilendirmesi konusunda Türkiye için nasıl bir değişiklik beklemek gerekiyor? Bu sorunun henüz kesin bir cevabı yok çünkü ilk olarak kripto paranın Türkiye hukuki sisteminde kendine nasıl bir tanım bulacağının kesinleşmesi gerekiyor. Ancak kesin bir cevap olmasa bile, önümüzde muhtemel seçenekler bulunuyor. Yazımızın geri kalan kısmında tüm bu muhtemel seçenekler hakkında bilgi vereceğiz.

İlk Seçenek: Menkul Kıymet

Eğer kripto para hukuki açıdan bir menkul kıymet olarak tanımlanırsa, kripto paranın sorumluluğunu Sermaye Piyasası Kurulu alacak. Ancak Sermaye Piyasası Kurulu, kripto paraların menkul kıymet tanımına uyduğunu düşünmüyor.

Peki eğer Resmi Gazete’de kripto paralar menkul kıymet olarak tanımlanırsa ne olur? Böyle olması halinde, aynı hisse senetlerinde elde edilen kazançlarda olduğu gibi, %10 oranında stopajın kripto paralardan da kesilmesi anlamına geliyor. Peki bu stopaj nasıl uygulanacak? Sermaye Piyasası Kurulu “aracı kurum izni” verecek ve kullanıcıların işlem yaptıkları platformlar kullanıcı adına %10 stopaj uygulayacak. Yani kısaca, eğer kripto para bir menkul kıymet olarak tanımlanırsa, alım ve satım yapılan platformlar birer vergilendirme aracı olacak.

İkinci Seçenek: Emtia (altın, gümüş, buğday vs.)

Diğer bir seçenek kripto paraların bir emtia olarak tanımlanması. Peki eğer böyle olursa yatırımcıları ne bekliyor olacak?

Eğer hukuki bakımdan böyle bir tanımlama yapılırsa, kullanıcıların sürekli olarak mı yoksa aralıklı olarak mı kripto para alıp sattıklarına bakılacak. Eğer kullanıcılar sürekli olarak alım satım yapıyorsa, kullanıcıların mükellef olmaları gerekecek. Bu durumda, tüm kripto para yatırımcıları hem Katma Değer Vergisi hem de Gelir Vergisi ödemek zorunda kalacak. Eğer yatırımcılar aralıklı olarak yatırım yapıp kazanç sağlıyorsa, sadece belirli bir rakamın üzerinde kazanç sağlayanlar Gelir Vergisi ödemek zorunda kalacak. Güncel olarak baktığımızda, 40 bin TL üzeri düzensiz kazanç sağlayanlar gelir vergisi ödüyor.

Üçüncü Seçenek: Para

Kripto paranın nasıl tanımlanacağını konusunda tartışılan son seçenek olarak karşımızı “para” çıkıyor. Ancak belirtmek isteriz ki bu seçeneğin gerçekleşme ihtimali diğer iki seçeneğe göre oldukça düşük görünüyor. Bunun arkasında yatan en büyük nedense aynı euro ve dolarda olduğu gibi, şahısların herhangi bir vergi yükümlüğünden kurtulması durumu. Örnek vermemiz gerekirse, eğer bitcoin Türkiye hukuki sisteminde bir para olarak tanımlanırsa, bitcoin vergilendirme kapsamına girmiyor. Bunun yanında, Merkez Bankası’nın sorumluluğu artıyor ve bu sebeplerden dolayı kripto paraların bir para olarak tanımlanma olasılığı çok düşük gözüküyor.

Bu üç seçenek kendi içinde ayrıca başka maddelere de sahip, bunu da belirtmiş olalım. Ancak kripto para vergilendirme konusunda üç ana seçenek bu şekilde. Henüz kripto paraların nasıl vergilendireleceği konusunda bir karar verilmiş değil. Vergi ve danışmanlık hizmeti sunan KPMG’nin bu konu hakkında ki düşüncesi ise kripto paraların bir menkul kıymet olarak tanımlanması şeklinde. Kripto paraların nasıl vergilendireleceği hakkında ki son karar büyük ihtimalle bu sene sonunda alınacaktır.

Türkiye’de kripto kazanç vergisi ödemezseniz ne olur?

Yazımız boyunca kripto paraların vergilendirebilmesi için öncelikle hukuki açında bir tanıma ihtiyaç duyduğunu ve bu tanımın büyük ihtimalle 2021 senesi sonunda menkul kıymet, emtia veya para olarak tahsil edileceğini belirttik. Henüz kesin bir tanıma sahip olmadığı için, Türkiye’de kripto para vergisi ödemediğiniz vakit karşılaşabileceğiniz yaptırımlar konusunda sadece tahmini yorumlar yapabiliyoruz.

Buna ilişkin basit bir örnek verelim. Bitcoin alım satımından gelir elde ediyorsunuz. Bu durumda Bitcoin vergilendirme eğer bir emtia olarak işlem görürse ve kazanç düzensiz olarak 40 bin lira üzeriyse, kazancınız gelir vergisine tabii olacaktır. Gelir vergisi ödemek için beyanname vermek zorundasınız. Eğer vermezseniz, belli başlı cezalar devreye girecektir. Mesela elektronik ortamda beyanname vermek zorundasınız ve vermediniz, üç gün içerisinde beyannamenizi teslim ederseniz uygun görülen cezanın 1/10 oranını ödemeniz gerekir. Ne kadar gecikirseniz bu oran o kadar artacaktır. Cezalar hakkında daha fazla detayı bu linkten elde edebilirsiniz.

Özetleyecek olursak, kripto paraların Türkiye’de henüz nasıl tanımlanacağı konusunda kesin bir bilgi yok. Bu yüzden bitcoin tarzı herhangi bir kripto para henüz vergiye ve normal olarak vergi cezasına tabii değil. Ancak, resmi gazete’de yayımlanan kararlar neticesinde 2021 senesi sonunda kripto paraların hukuki tanımının yapılması ve gerekli vergilendirilmenin uygulanması bekleniyor.